madhu vachanam

గురువందనం

మనస్చేన లగ్నం గురోరంఘ్రి పద్మే తథః కిమ్ ? అంటూ మన మనసును ఎక్కడ కేంద్రీకరించాలి అంటే గురువు పాదపద్మాలమీద అని గుర్వష్టకంలో శంకర భగవత్పాదులు చెప్పారు . గురువులేని విద్య గుడ్డి విద్య సామెత ఉండనే ఉంది. ఇప్పుడంటే చైతన్యరహిత నిర్బంధ నిరంకుశ నీరవ నారాయణ అండమాన్ ప్రవాస నిశీధి జైలు ర్యాంకుల విద్య అందుబాటులోకి వచ్చి దీపం మోజులో దీపపుపురుగులు అందులోనే పడిపోతున్నట్లు రాలిపోతున్నారుకానీ , మా చిన్నప్పుడు మేము అనుభవించిన ప్రభుత్వ ఉచిత నిర్నిబంధ ప్రాథమిక , ఉన్నత పాఠశాల విద్యలో స్వేచ్చకు , ఆనందానికి ఆకాశమే హద్దు .

45 ఏళ్లకిందట అనంతపురం జిల్లా లేపాక్షిలో మాఇంటి ఎదురుగా ప్రాథమిక పాఠశాలలో నా ఒకటో తరగతి టీచర్ ఈశ్వరమ్మ . పలకా , బలపం , ఒకే ఒక పుస్తకం . ఒక్కొక్క తరగతిలో వందమందికి తక్కువ కాకుండా పిల్లలు . పప్పుబెల్లాలు , మరమరాలు ఒకటో తరగతిలో అందరికీ పంచుతూ క్లాసులోకి ప్రవేశించాను . సహనసముద్రమయిన ఈశ్వరమ్మ పలకమీద అక్షరాలు , ఎక్కాలు దిద్దించారు . కాకి ఒకటి నీళ్లకు కావు కావు మనుచును . . . గేయం క్లాసంతా ఒకే శ్రుతిలో పాడుతూ అందుకు తగినట్లు అందరు అభినయిస్తుంటే వీధి వీధి అంతా మారుమోగిపోయేది . గోడల్లేని ఒక మంటపమే మాకు ఒకటో తరగతి గది . కానీ ఎండా వానా గాలి అన్నిటినుండి ఈశ్వరమ్మ టీచెరే అందరినీ రక్షించేది .

రెండులో సుశీలమ్మ టీచర్ . చాలా స్ట్రిక్టు . కానీ మనసు వెన్న . బాగా చదివే పిల్లలంటే ముద్దు . పద్యాలూ పాటలూ ఎక్కాలు ఒకటేమిటి ? ఆమె చెప్పనిది లేదు . పైగా ఈ ఇద్దరు టీచర్లు మా అమ్మకు ఆత్మీయులు . వారి చల్లని నీడలో అక్షరాలు దిద్దుకోవడం నా అదృష్టం . ఎర్రటి ఎండలో చెమటలు కారుతున్నా – మా బడి ప్రార్థన తల్లీ నిన్ను తలంచి పుస్తకముల్ చేతన్ పూనితిన్ . . .తో మొదలయ్యేది . నిరుపేద విద్యార్థులకు అప్పట్లో ఐక్యరాజ్యసమితి సహాయంతో గోధుమనూక ఉప్మా మధ్యాహ్న భోజనంగా పెట్టేవారు . ఆ సమయంలో ఎదురుగానే కాబట్టి మేము ఇంటికెళ్లి తిని వచ్చేవాళ్ళం .

నాలుగో తరగతిలో తొలిసారి మా నాన్న ఇచ్చిన ఇంకు పెన్ను వాడినప్పుడు రాష్ట్రపతి హోదాలో తొలిసంతకం చేస్తున్నట్లు అలౌకికమయిన అనుభూతి . కొన్నేళ్లపాటు ఏ యూనిఫామ్ షర్టు జేబుకయినా ఈ ఇంకు మరకలే . చివరకు స్కూలు స్కూలంతా ఇంకు మరకల్లేని వారే ఉండేవారు కాదు . ఒక పిల్లర్ తో అందులో ఇంకు పోసుకోవడం , అరిగిన విరిగిన నిబ్బులు మార్చుకోవడం – ఇదంతా ఆరోజుల్లో పెద్ద రాకెట్ సైన్సుతో సమానం .

ఆరో తరగతికి లేపాక్షి ఓరియంటల్ హై స్కూలు . పెద్ద కొట్టం తరగతి గది . సంస్కృతం టీచర్ కె వీ ఆర్ మూర్తి సార్ చెప్పిన – అకారాంత పుమ్ లింగః రామ శబ్దహ – రామః రామౌ రామాః శబ్ద మంజరి ; మునునా నిర్మిత నీతౌ దేశే గేయాలు ఇప్పటికీ చెవుల్లో మారుమోగుతూనే ఉన్నాయి . లేపాక్షి వివేకానంద జిల్లా పరిషత్ ఉన్నత పాఠశాలలో తెలుగు టీచర్ లోకభూషణం సార్ రాగయుక్తంగా చెప్పిన – అనవిని వ్రేటుబడ్డ ఉరగాణ్గయంబలే . . .పద్యం అలాగే వినిపిస్తోంది . హోం వర్కు చేసుకురాకపోతే అయయనకొట్టే దెబ్బలకు ఒళ్ళు వాచిపోతుందని రెండు మూడు నిక్కర్లు ఒకదానిమీద ఒకటి వేసుకునేవారు . ఆలస్యంగా ఈ విషయాన్ని పసిగట్టిన ఆయన రెండుమూడు నిక్కర్లు వేసుకున్నవారందరినీ ఆ నేరం రుజువుచేసి ఒకరోజంతా కొట్టారు . తరువాత అయన రిటైర్ అయ్యేవరకు నిక్కరు లేకుండా అయినా వచ్చారుకానీ , రెండుమాత్రం ఎవరూ వేసుకోలేదు .

తోక ఒక్కటి తక్కువయిన మా కోతి మూకలను వేసుకుని ఎనిమిదో తరగతిలో మా సైన్సు టీచర్ నిర్మలా మేడం మమ్మల్ను సైన్సు ఎగ్జిబిషన్ లకు తీసుకెళ్లడం మామూలు విషయం కాదు . ఆమె సైన్సు చెప్పిన పధ్ధతి అద్భుతం . పేరుకు తగినట్లు మనిషి ఎప్పుడూ నిర్మలం . అరకొర వసతుల ల్యాబు లో మాకు ఆమె నేర్పిన సైన్సుకంటే – బతుకంతా సైన్సే నని ఒక్కమాటలో ప్రపంచ సైన్సును మా మెదళ్ళకు ఎక్కించారు . సైకిల్ సైన్సు , సువేగా (అప్పట్లో పెట్రోల్ తో నడిచే ఒక ద్విచక్రవాహనం )సైన్సు . బస్సు , రైలు , బావి మోటారు , లైటు , స్విచ్ , మందు పొడిచే సిరంజి . . ఇలా సైన్సుకానిదేదీ ఈ ఇలాతలంలో ? అన్న ఆమె ప్రశ్న ఇంకా నన్ను వెంటాడుతూనే ఉంది . ప్రతిదానికి కార్యకారణ సంబంధం కనుక్కోవడమే సైన్సు – అని తాత్వికంగా చెప్పిన నిర్మలా మేడం బోధనా పద్ధతిని చెప్పడానికి మాటలు చాలవు .

ఎనిమిది నుండి పది వరకు సోషల్ నంజుండప్ప సార్ చెప్పారు . గొప్ప రైతు , గ్రామీణ జీవన సౌందర్య పిపాసి . పెద్ద వర్షం పడుతుంటే పాఠం చెప్పడం ఆపేసి అలా కిటికీలో వర్షాన్ని చూస్తూ అయన ఏమి ఆనందం మూటగట్టుకున్నారో ఇప్పుడు అర్థమవుతోంది . పుస్తకం తెరవకూడదు , నోట్సు చెప్పరు . అలా అయన చెబుతుంటే వినడమే – వెయ్యి నోట్సులతో సమానం . ఆయనదయవల్లే ప్రపంచ చరిత్రమీద జిజ్ఞాస పెరిగింది . అప్పట్లోనే పుస్తకంలో లేని పి ఎస్ ఎల్ వీ లు , కరువులు , నదిగమనాలు , పరిశ్రమలు ఎన్నెన్ని చెప్పారో ? నడిచే గ్రంథాలయం ఆయన . క్రమశిక్షణకు మారుపేరు . కొడితే ఒకడికి పళ్లు ఊడిపోయాయి . ఒకడికి వారం జ్వరం వచ్చింది . ఇది తెలిసి అయన కొట్టకుండానే సగం స్కూలుకు జ్వరమొచ్చింది . కానీ స్కూలు బయట మెత్తని మనిషి . ఇళ్ళకొచ్చి మరీ ప్రేమగా పలకరించేవారు .

హెడ్మాస్టారు తిప్పరాజు . మిలటరీ పాలనే . ఎప్పుడూ కర్ర చేతిలో . ధర్మపాలకుడు . గొప్పయక్షగాన కళాకారుడు . తెలుగు , కన్నడ , ఇంగ్లీషు భాషల్లో పండితుడు . 1500 మంది విద్యార్థులను కనుసైగలతో నియంత్రించగలిగిన దీక్షాదక్షుడు . గో ఇన్ ద లైన్ అని అయన ఒకసారి అరిస్తే – పిల్లలతోపాటు ఆ ప్రాంగణంలో తిరిగే కుక్కలు , చీమలు ఇతర జీవులు కూడా వణికిపోయి లైన్ లోనే వెళ్ళేవి . రైతు బిడ్డలంటే తిప్పరాజుగారికి ప్రాణం . ఎందుకంటే – అయన రైతు బిడ్డ . కోకోలు , కబడ్డీలు , వాలీ బాల్ , బ్యాడ్మింటన్ , రన్నింగులు , జంపింగులు , సాఫ్ట్ బాల్ – సాయంత్రం మా స్కూలు ఆడేవేళ చూడ్డానికి రెండుకళ్లు చాలవు . రావి చెట్లకింద క్వార్టర్లీ ,హాఫ్ యియర్లీ , యాన్యువల్ ఎగ్జామ్స్ . పెద్ద చెట్ల నీడలో రోజూ అసెంబ్లీ .
క్లాసు బయటే చెప్పులు . కిటికీల్లో నుండి ఎటు చూసినా పొలాలు .

స్కూలు అయి ఇంటికొచ్చాక మళ్ళీ ఆటలే . కాళ్లకు గుచ్చుకున్న ముళ్లు తీయటి గాయాలు . గోడలు దూకి పగిలిన మోకాళ్ళు సాహసాలు . సైకిలు తొక్కుతూ పడ్డ గాయాలకు కుట్లు . వేసవిరాగానే నానమ్మ , అమ్మమ్మ ఊళ్ళు కడప పెనగలూరు , రైల్వే కోడూరుకు పరారు . పదిదాకా ఎప్పుడూ మార్కులు , సమీక్ష , మందలింపు , ఓదార్పు ఎరగని విశృంఖల విద్యార్థులం .

పదవీ విరమణ తరువాత నాకు వ్యాకరణం , ఛందస్సు , సాహిత్యం చెప్పడమే పనిగాపెట్టుకున్న కర్రా వెంకటసుబ్రహ్మణ్యం సార్ రాళ్లపల్లిని , పుట్టపర్తిని , విద్వాన్ విశ్వాన్ని నరనరాన ఎక్కించారు . ఒక్క పుస్తకం చూడకుండా , ఒక్క పేజీ నోట్సు రాసుకోకుండా ఆయన మౌఖికంగా శాశ్వతంగా నేర్పిన తెలుగే నాకు మిగిలిన సంపద . జర్నలిజంలో బూదరాజుగారి బోధన ఎప్పుడు తలచుకున్నా పులకింత . తెలియకుండానే భాష , భావంలో ఒక ఒరవడికి కారణమయిన ఎం వీ ఆర్ శాస్త్రి నా జర్నలిజం జీవితాన్ని మలుపు తిప్పారు .

కొడవటిగంటి , మధురాంతకం , మునిపల్లెరాజు కథల శైలిని మొదట్లో కాపీకొట్టడానికి ప్రయత్నించి విఫలమయ్యాను .
తరువాత కే.శ్రీనివాస్ , ఎన్. వేణుగోపాల్ , జి ఎస్ రామ్మోహన్ , జి ఆర్ మహర్షి అల్లికను అనుకరించబోయి బోల్తా పడ్డాను .
ఇప్పుడు ఎవరికీ తెలియదనుకుంటూ అన్నమయ్య , పోతన , జాషువా రచనల్లో భాషనో ,భావాన్నో , అనుసరించలేక దొరికిపోతుంటాను . ఆధ్యాత్మిక విషయాలయినా భాష , వ్యక్తీకరణ , చమత్కారం , వాగ్ధారల్లో సామవేదం , చాగంటి ప్రభావంనుండి తప్పించుకోలేకుండా ఉన్నాను . వీళ్ళందరూ నాకు అక్షరాలా గురువులే .

అన్నిటికీ మించి రాయలసీమ పలుకుబళ్లు , భాష అందాలను చిన్నప్పుడే ఒంటపట్టించిన మా అమ్మ అందరికంటే పెద్దగురువు . వ్యాకరణ పండితుడు , అష్టావధాని అయిన మా నాన్న నాకు వారసత్వసంపదగా ఇచ్చిన పద్యసాహిత్యం అనంతం .

ఇంకా ఎందరో మహానుభావులు.

ఒళ్ళో కూర్చోబెట్టుకుని పలకమీద బలపంతో అక్షరాలు దిద్దించిన టీచర్ నుండి ఇప్పటికీ వ్యాకరణ పాఠాలు చెబుతున్న చంద్రశేఖర్ రెడ్డి సార్ దాకా అందరికీ ఉపాధ్యాయ దినోత్సవం సందర్బంగా నమస్సులు .

-పమిడికాల్వ మధుసూదన్

Leave a Reply